Uluslararası Çalışma Örgütü ve Göçmen İşçi Hakları
Tarih: 08/09/2016
   



Hasan Hüseyin Yılmaz
  Yazarın Diğer Makaleleri



Uluslararası Çalışma Örgütü  (UÇÖ) ve Göçmen İşçi Hakları  

Hasan Hüseyin YILMAZ *

Özet:

Uluslararası Çalışma Örgütü (UÇO) göçmen işçilerin haklarımı güvenceye almaya amaçlayan 97 ve 143 sayılı Sözleşmeleri kabul etmiştir. Ayrıca, 2006 yılında kabul ettiği Uluslararası İşgücü Göçüne İlişkin Çoktaraflı Çerçeve adlı belge ile üye devletlerin bu alanda oluşturacakları politikalarına ve yönetim sistemine ışık tutmaktadır.

Bu çalışmada yurtdışında bulunan vatandaşlarımızın haklarının korunması ve geliştirilmesi açısından 97 ve 143 sayılı UÇÖ sözleşmeleri incelenecek,  ülkemizde ilgili kurum ve kuruluşlarca bile yeterince bilinmeyen sözkonsu UÇO belgesi hakkında bilgi verilerek ülkemizin işgücü göçü politikalarına katkısı değerlendirilecektir.   

Anahtar Kelimeler:

Uluslararası Çalışma Örgütü (UÇÖ), Uluslararası İşgücü Göçü,  Göçmen İşçi Hakları 

Abstract:

Key Words:

GİRİŞ

İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde hız kazanan uluslararası işgücü göçü olgusunun iki temel aktörü olan kaynak devletin ve yönelim devletinin belirledikleri göç politikaları yalnızca uluslararası ekonomik bağlama, ulusal dinamiklere ve tercihlere bağlı olarak gelişmemekte, uluslararası örgütler tarafından  hazırlanan çok taraflı sözleşmeler ve politika önerileri de bu süreçte önemli bir rol oynamaktadır. 

Birleşmiş Milletler (BM), Uluslararası Çalışma Örgütü (UÇÖ) ve Avrupa Konseyi (AK) tarafından hazırlanan sözleşmeler göçmen işçilerin ve ailelerinin haklarını, kaynak ve istihdam devletlerinin yükümlülüklerine ilişkin asgari normları belirlerken,  göçe ilişkin oluşturulan politika belgeleri ise bu normların hayata  geçirilmesinde üye devletlere yardımcı olmayı amaçlayan temel uygulama ilkeleri ve kurallarını içermektedir.  

* YİH Uzmanı  Dış İlişkiler ve Yurtdışı İşçi Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Ülkemiz de kendi ulusal göç politikalarını oluştururken uluslararası sözleşmeleri ve uluslararası politika belgelerini dikkate almak zorundadır. Özellikle, yurtdışı işçi hizmetlerinin geliştirilmesinde uluslararası sözleşmelerin  ve  politika belgelerinin önemi çok büyüktür.  Bununla birlikte,  ülkemizde gerek ulusal mevzuatın hazırlanmasında, gerek ulusal göç politikalarının oluşturulmasında bu gerçeğin yeterince dikkate alındığı söylenemez. Bu makalede ÜÇO’nun  göçmen işçi haklarını korumayı amaçlayan sözleşmeleri ve göç politikası alanında yaptığı çalışmalar ele alınacak, yurtdışı işçi hizmetleri politikasına katkıları  değerlendirilecektir.

1. ULUSLAR ARASI ÇALIŞMA ÖRGÜTÜ VE GÖÇMEN İŞÇİLERİN KORUNMASI      

Uluslararası Çalışma Örgütü (UÇÖ),  kuruluşundan bu yana göçmen işçilerin korunmasına özel bir önem vermiştir. Nitekim 1919 yılında yapılan ilk Genel Kurulunda kabul edilen  bir tavsiye kararında , sonraki yıllarda da UÇÖ’nun değişmeyen ilkeleri arasında yer alacak olan iki temel ilke kabul edilmiştir.  

  • Göçmen işçiler ile ulusal işçiler arasında muamele eşitliği,
  •  Göç politikasına ilişin olarak üye devletler ile  hükümetler ve sosyal taraflar arasında görüşme ve diyalog.  

Ayrıca, ÜÇO Anayasasında Örgütün temel ilkeleri arasında göçmen işçi haklarının korunması ilkesine yer verilmiş, Örgütün amaç ve hedeflerini içeren Piladelfiya Bildirgesinde n göçmen işçilerin sorunlarına özel bir önem verildiği görülmektedir.

Örgütün göçmen işçilere yönelik  bu ilgisi halen devam etmektedir. Nitekim, 1999 tarihli Temel Çalışma İlkeleri ve Haklar Bildirgesinde  göçmen işçilere özel bir önem verilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

UÇÖ’nün göçmen işçilere ve ailelerine sağladığı hukuki koruma üç türdür.  Bunlardan ilki, üye devletlerin kabul ettiği sözleşmelerde yer alan  normlarını  ülke vatandaşı işçilere ve   yabancı işçilere  eşit  bir şekilde uygulanması ilkesi,  bir çok sözleşmede yer alan göçmen işçilere ilişkin  özel hükümler ve  göçmen işçilere özgü özel sözleşmeler çerçevesinde sağladığı korumadır.

Bu çalışmada yalnızca göçmen işçilere özgü olan 97 ve 143 sayılı UÇO Sözleşmeleri ele alınarak, göçmen işçilere sağlanan haklar ve taraf devletlerin yükümleri incelenecektir.

Göç sürecinin tüm evreleri dikkate alınarak hazırlanan  97 ve 143 sayılı UÇO Sözleşmeleri göçmen işçilerin haklarını koruyan asgari normları içermektedir. 

Bu sözleşmelerin temel yaklaşımı ulusal işçiler ile göçmen işçiler arasında istihdam hizmetleri, yaşam ve çalışma koşulları, mesleki eğitim, adalete erişim, sosyal güvenlik ve vergi alanlarında eşitlik sağlanması  ve  göçmen işçilere özgü özel bir koruma öngörülmesidir. Ayrıca, bu sözleşmelerde göçe ilişkin konularda devletler arasında işbirliği, görüşme ve diyalog  teşvik edilmektedir.      

2.  GÖÇMEN İŞÇİLERİN HAKLARINA İLİŞKİN ÜÇO SÖZLEŞMELERİ   

2.1.  1949 Tarihli ve 97 Sayılı Göçmen İşçiler Sözleşmesi   

İkinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa ülkeleri arasında işgücünün serbest dolaşımını kolaylaştırmak üzere hazırlanan 97 sayılı Sözleşme 12 asıl ve 3 ek maddeden oluşmaktadır. 

Sözleşmenin 11. maddesinin 1. fıkrası göçmen işçiyi kendi nam ve hesabı dışında bir ülkeden başka bir ülkeye çalışmak üzere göç eden kişi olarak tanımlamaktadır.  Sınır çalışanları, sanatçılar, serbest meslek sahipleri ve gemi adamları bu Sözleşmenin kapsamı dışında bulunmaktadır.  

Sözleşmeyi onaylayan devletlerin üstlendiği yükümlülükler şunlardır:

  • Göçmen işçiler için ücretsiz bir bilgilendirme ve yardım servisi kurma,
  • Dış göçe ilişkin yanıltıcı propagandaya karşı mücadele etme,
  • Göçmen işçilerin ülkelerinden hareketlerini, yolculuklarını ve istihdam ülkesinde karşılanmalarını kolaylaştırıcı önlemler alma,
  • Uygun sağlık hizmeti sağlama,
  • Yaşam ve çalışma koşulları, sosyal güvenlik hakları, çalışmaya bağlı vergiler ve adalete erişim konusunda göçmen işçiler ile ulusal işçiler arasında ayrım yapmama,
  • Göçmen işçilerin kazanç ve birikimlerinin ülkelerine transferini kolaylaştırıcı önlemler alma,
  • Göçmen işçilerin iş kazası, meslek hastalığı veya normal hastalık sonucunda iş göremez hale geldiğinde sınır dışı edilmemesi.

2.2. 1975 Tarihli ve 143 sayılı Göçmen İşçiler Sözleşmesi 

143 sayılı Sözleşme, uluslararası sosyal ve ekonomik koşulların önemli değişiklikler geçirdiği bir ortamda kabul edilmiştir. Bu yeni ortamda temel sorun, daha önce olduğu gibi işgücünün serbest dolaşımını kolaylaştırmak değil, yasadışı göçün önlenmesi ve yasadışı göçmen ticareti ile mücadele edilmesidir.  

Sözleşmenin 1. Bölümünde kaçak göç ve göçmenlerin kaçak istihdamına ilişkin hükümler yer almakta, 2.  Bölümünde ise göçmen işçilerin ulusal işçiler ile eşit muamele görmesi ve fırsat eşitliğinden yararlanması ilkelerine ilişkin hükümler yer almaktadır. .

79 sayılı Sözleşme kamu güçlerinin işlem ve kararlarından kaynaklanan ayrımcı muameleleri ortadan kaldırmayı hedeflerken, 143 sayılı Sözleşme uygulamada yaşanan ayrımcılığı da dikkate almakta, ayrımcılığın mevzuat ve idari uygulamalardan kaldırılmasının yeterli olmadığından hareketle muamele eşitliği ilkesine  ek olarak fırsat eşitliği ilkesini de kabul etmiştir.     

Sözleşmeyi onaylayan göç alan devletlerin üstlendiği yükümlülükler şunlardır:

  • Tüm göçmen işçilerin temel insan haklarına saygı gösterme,
  • Yasal olarak çalışan göçmen işçilerin ve ailelerine istihdam,  meslek, sosyal güvenlik, bireysel ve toplu çalışma haklarını, kültürel haklarını güvenceye alma, bu haklara erişimde muamele ve fırsat eşitliğini teşvik etme,  
  • Fırsat ve muamele eşitliğini sağlamak üzere Sözleşmede öngörülen (10. Madde) önlemleri alma,  
  • Vatandaşlara sağlanan avantajlardan yararlanabilmeleri için göçmen işçiler ve ailelerine yönelik sosyal politikalar oluşturma,
  •  Aile birleşimini kolaylaştırma,
  • Ülke içine ve ülke dışına  göçe ilişkin politika ve mevzuat ile genel ve özel iş gücü anlaşmaları konusunda ILO ve diğer taraf devletlere bilgi verme,
  • Göçmen işçi ve ailelerinin  fiziksel ve psikolojik planda tatminkar  bir sağlık durumunda olması için uygun sağlık hizmeti sunma.

Sözleşmeyi onaylayan göç veren devletlerin üstlendiği yükümlülükler şunlardır

  • Göçmen işçilerin kazançlar ve tasarruflarının ülkeye transferini kolaylaştırıcı önlemler alma,
  • Ülkeden ayrılmadan önce göçmen işçilerin bilgilendirilmesi,
  • Yasadışı göçün engellenmesi,
  • Ülke içine ve ülke dışına  göçe ilişkin politika ve mevzuat ile genel ve özel iş gücü anlaşmaları konusunda ILO ve diğer taraf devletlere bilgi verme,
  • Yurtdışında bulunan vatandaşı göçmen işçileri koruma,
  • Göç alan ülkeler ile göç politikası ve istihdam servisleri arasında eşgüdüm konularında işbirliği yapma.

Sözleşmenin göçmen işçilere sağladığı haklar şunlardır.

  • Yasal veya yasadışı durumda bulunan tüm göçmen işçilerin korunma hakkı
  • Seyahat özgürlüğü, özel hayatın gizliliği, evlilik özgürlüğü düşünce ve ifade özgürlüğü mülkiyet hakkı, dernekleşme hakkı, adil yargılanma hakkı  vs. temel hak ve özgürlüklerden yararlanma hakkı
  • Ücret, aile yardımları, fazla mesai, ücretli izin, sosyal güvenlik, konut  ve vergi alanlarında ulusal işçiler ile aynı haklardan yaralanma ve ayrımcılığa uğramama hakkı,
  • Kültürel farklılığına saygı gösterilmesini bekleme hakkı,
  • Sağlık hakkı,
  • Kazançların ve tasarrufların bir kısmını ülkesine transfer etme hakkı,
  • 5 yıl süre sonunda hastalık veya iş kazası sonucu çalışamayacak durumda kalan işçilerin  ve aile fertlerinin ülkelerine gönderilmeme hakkı,
  • Aile birleştirme hakkı,
  • Eğitim, mesleki eğitim ve boş zamanlarını değerlendirme hakkı.

2.3-   Değerlendirme  

Türk işçilerinin yoğun olarak bulunduğu, başta Almanya, Fransa, Hollanda Belçika,  İngiltere ve İsveç  gibi  hemen hemen tüm Avrupa ülkeleri 97 sayılı  ILO sözleşmesini onaylamıştır.  143 sayılı ILO Sözleşmesi ise yalnızca Norveç, İsveç, İtalya ve Portekiz tarafından onaylanmıştır.  

Ülkemiz ise her iki sözleşmeyi de onaylamamıştır. Bu nedenle yurtdışında yaşayan vatandaşlarımıza ilişkin bu sözleşmelerden kaynaklanan herhangi bir yükümlülüğümüz yoktur.

Yurtdışındaki vatandaşlarımızın haklarının korunması amacı kapsamında 97 sayılı ILO Sözleşmesi çerçevesinde yürütülebilecek çalışmalar aşağıda belirtilmiştir. 

1. Öncelikle, Türk işçilerinin yoğun olarak bulundukları,  özellikle 97 sayılı Sözleşmeye taraf devletlerin, Sözleşme ile göçmen işçilere tanınan haklara saygı gösterip göstermedikleri, Sözleşmeden kaynaklanan  yükümlülüklerini  yerine getirip getirmedikleri  yakından izlenmelidir. Bu amaçla, bu ülkelerin UÇÖ’ya verdikleri raporlar, UÇÖ denetim organlarının kararları ve Yurtdışı teşkilat birimlerimizden gelen bilgilerden yararlanılmalıdır.    

2. 97 sayılı UÇÖ Sözleşmesi ülkemiz tarafından onaylanmasının yurtdışındaki vatandaşlarımızın haklarının korunması ve geliştirilmesi açısından yaralı olacağı düşünülmektedir.  

3. Sözleşmenin 1. maddesi sözleşmeyi onaylayan devletlere Uluslararası Çalışma  Bürosu ve diğer ILO üyesi devletlere,  talepte bulunmaları halinde

a)      Dış göçe ilişkin politika ve mevzuatı,

b)      Göçmen işçilerin ülkeye girişlerine, yaşam ve çalışma koşullarına ilişkin özel düzenlemeler,

c)      Bu konularda imzaladığı genel ve özel anlaşmalar

konusunda bilgi verme yükümlülüğü getirmektedir. Bu madde kapsamında vatandaşlarımızın yoğun olarak yaşadıkları sözleşmeye taraf devletlerden yukarıda belirtilen konulara ilişkin düzenli aralıklarla bilgi istenebileceği düşünülmektedir.  

4. Sözleşmenin 2. maddesi sözleşmeyi onaylayan devletlere ’’göçmen işçilere  yardımcı olmakla görevli ücretsiz bir servis kurma veya bulundurma ’’ yükümlülüğü  vermektedir. Bu madde kapsamında vatandaşlarımızın yoğun olarak yaşadıkları Sözleşmeye taraf devletlerin Sözleşmenin ikinci maddesinde yer alan yükümlülüklerini  göçmen işçilerin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde yerine getirip getirmedikleri takip edilebilir.

5. Sözleşmenin 6. maddesi sözleşmeyi onaylayan devletlere çalışma koşulları, sendika ve toplu sözleşme, konut, sosyal güvenlik, vergiler ve adalet gibi alanlarda göçmen işçilere kendi vatandaşı işçiler eşit davranma yükümlülüğü vermektedir.  Bu madde kapsamında vatandaşlarımızın yoğun olarak yaşadıkları Sözleşmeye taraf devletlerin  eşit davranma ve ayrımcılık yapmamaya ilişkin yükümlülüklerini yerine getirip getirmedikleri takip edilmelidir.

6. Sözleşmenin 7. maddesinde göç alan ülkenin istihdam ve göçmen işçilerle ilgili diğer servislerinin  diğer üye ülkelerin muhatap servisleri  ile  işbirliği yapması öngörülmektedir. Bu madde kapsamında vatandaşlarımızın yoğun olarak bulundukları devletlerin göçmen işçilerle ilgili faaliyet yürüten servisleri ile aynı konuda çalışan ülkemiz servisleri arasında düzenli ilişki ve işbirliği kurulması imkanları araştırılabilinir.

83 sayılı ILO tavsiye kararında yukarıda sözkonusu edilen maddelerin taraf devletlerce nasıl uygulanması gerektiğine ilişkin açıklamalar ve ayrıntılı bilgilere yer verilmektedir. 

3. UÇÖ’NUN GÖÇ POLİTİKALARININ OLUŞTURULMASINA KATKISI    

Uluslararası Çalışma Örgütü (UÇÖ) göçmen işçilerin haklarını korumak ve geliştirmek üzere uluslararası çalışma normları hazırlamakta, bu normların uygulanmasını izlemekte, göçmen işçilerin sorunlarına ilişkin araştırmalar yapmakta ve talep halinde üye devletlere teknik yardımda bulunmaktadır.

Bu faaliyetlerine ek olarak UÇÖ üye devletlerin işgücü göçüne ilişkin politika oluşturmalarına  yardımcı olmak üzere çalışmalarda bulunmaktadır.

2004 yılında düzenlenen 92. UÇÖ Genel Kurulunda, ‘’Küreselleşmiş bir ekonomide göçmen işçiler için adil yaklaşım’’ başlıklı rapor görüşülmüş,  UÇÖ ve üye devletlerden göçmen işçiler için bir eylem planı hazırlamalarını isteyen bir karar alınmıştır.  

Bu karar doğrultusunda  hazırlanan bir belge  31/12/2005 tarihinde düzenlenen üçlü uzmanlar toplantısına sunulmuştur. Bu toplantıda ‘’Uluslararası İşgücü Göçleri için Çok Taraflı ÜÇO Çerçevesi : Haklara Dayanan  İşgücü Göçlerine Yaklaşım İlkeleri ve Zorlayıcı Olmayan Rehber İlkeler’’ adını taşıyan politika belgesi incelenerek kabul edilmiştir. Uluslararası Çalışma Örgütü  Yönetim Kurulu’nun 2006 yılında yapılan  295. oturumunda ise sözkonusu belgenin yayımlanması ve dağıtımı kabul edilmiştir.  

Bu belge, işgücü göçü alanında bütüncül ve tutarlı bir politika hazırlaması, geliştirilmesi ve uygulanmasında, işgücü göçünün etkin  bir şekilde yönetilmesi ve göçmen işçi haklarının korunmasında hükümetlere, işçi ve işveren örgütlerine yardımcı olmak üzere hazırlanmıştır. 

Uluslararası İşgücü Göçü Çok Taraflı Çerçeve belgesinde özetle ;  

-       Ulusal, bölgesel ve uluslaarası düzeylerde göç politikalarından  sorumlu olan aktörlerin karşılaştığı önemli sorunları  incelenmekte,

-       İşgücü göçü  yönetimi konusunda uluslararası normlara dayanan ilkelere, önerilere ve üye devletlerin örnek teşkil eden politika ve uygulamalarına yer verilmekte,  

-       Göç yönetimi, göçmenlerin korunması, uluslararası işbirliğinin geliştirilmesi gibi önemli konular  ele alınmakta,

-       Her devletin kendine özgü göç politikasını oluşturma konusunda hükümranlığını tanımakta,

-       İşgücü göcünün yönetiminde sosyal tarafların, sosyal diyalogun ve üçlü yapının önemi vurgulanmakta,

-       Göç politikalarında göçmen işçilerinin özel sorunlarının ele alınması istenmektedir.

Sözkonusu belge esas olarak 9 başlık altında toplanan 15 ana ilkeden ve uygulama kurallarından oluşmaktadır (ILO, 2006: 7-34).

Bu belgede yer alan ilkeler ve uygulama kurarları ulusal göç yönetim sistemi ilkeleri ve ulusal göç politika ilkeleri olmak üzere iki bölüm halinde ele alınacaktır.

3.1.  Ulusal Göç Yönetim İlkeleri

3.1. 1. Ulusal Göç Yönetim Sistemi İlkeleri

a) Doğru, Güvenilir ve Güncel Bilgi İlkesi

Ulusal göç yönetiminin her aşamasında ve her boyutunda doğru, güvenilir ve güncel bilgiye ulaşılarak değerlendirilmesi gerekir.  Bu nedenle Çoktaraflı Çervevede ‘’lşgücü göçüne ilişkin politika hazırlama, uygulama ve değerlendirme süreçlerinde bilgi ve enformasyonun çok büyük önemi vardır. Bu nedenle veri derleme ve değerlendirmeye öncelik verilmelidir.‘’ (ILO, 2006: 11) şeklinde ifade edilen bu ilke herşeyden önce gelir. 

Bu ilkenin temel uygulama kuralları şu şeklide belirtilmiştir:

  • İşgücü göçüne ilişkin verilerin derlenmeli, analiz edilmeli ve bu alandaki politikalarda kullanılması için kamu kurum ve kuruluşlarının  kapasite ve yapıları iyileştirilmelidir.
  • İşgücü göçüne ilişkin verilerin uluslararası değişimini kolaylaştırılmalıdır.
  • İşgücü göçüne ilişkin konularda yapılacak araştırmalar desteklenmelidir.  
  • İşgücü göçü politikalarına ilişkin diğer ülke örneklerini yakından izlenmelidir.  
  • İşgücü piyasasına ilişkin bilgilerin ikili ve çok taraflı paylaşımı sağlanmalıdır.

b) Devletlerin Hükümranlık Hakkına ve Uluslararası Sözleşmelere Saygı İlkesi

Göç yönetiminde temel ilkelerden biri de  uluslararası göç yönetimi konusunda devletlerin hükümranlık hakkının  ve uluslararası sözleşmelerin önemidir.  Çok taraflı çerceve belgesinde bu ilke şu şekilde ifade edilmektedir. ‘’Tüm devletlerin işgücü göçlerini yönetmek için kendi politikalarını oluşturma konusunda hükümranlık hakları vardır.  Uluslararası çalışma normları, diğer uluslararası belgelerin bu politikaların tutarlı, etkili ve adil olmasında oynayacakları  önemli bir rolü vardır. ’’ (ILO, 2006: 11)

Bu ilkenin temel uygulama kuralları şu şekilde belirtilmiştir.   

  • İşgücü göcünü etkin bir şekilde yönetmek üzere göçmenler ve onların aile bireyleri ile kaynak ülke ve hedef ülkenin yararına olacak şekilde tutarlı, bütüncül ve şeffaf politikalar hazırlanmalı ve uygulanmalıdır.  
  • İşgücü göçü konusundaki politikalar ile istihdam politikası ve diğer ulusal politikalar arasında tutarlılık sağlanmalıdır.
  • İşgücü göcü alanında göçmen işçilere ilişkin uluslararası çalışma normlarını,  diğer uluslararası belgeleri ve çok taraflı anlaşmaları dikkate alan ulusal politikalar oluşturulmalı ve uygulanmalıdır.
  • Yasadışı göçmenler, kadınlar gibi belirli göçmen grupların özel durumlarını dikkate alan politikalar uygulanmalıdır.  
  • Çalışma ve istihdam politikalarına ilişkin değerlendirmelerin de dikkate alınması için işgücü politikalarının formulasyonu ve hazırlanmasında, işgücü göçünün yönetilmesi ve idaresinde Çalışma Bakanlığına kilit bir rol verilmelidir.
  • İşgücü göçüyle ilgilenen tüm bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar arasında eşgüdüm ve danışma mekanizmaları oluşturulmalıdır.
  • İlgili bakanlıklardaki yapı ve mekanizmaların işgücü göçüne ilişkin politikalarının hazırlanması, formüle edilmesi ve uygulanması için gerekli kapasite ve donanıma sahip olması, mümkün olması halinde göçmen işçilerle ilgili bir birimin kurulması sağlanmalıdır.
  • Yetkili bakanlıkların işgücü göçüne ilişkin politikaları hayata geçirebilmeleri için mali ve diğer uygun kaynaklara sahip olması  sağlanmalıdır.
  • İşçi ve işveren örgütlerine danışılması ve işgücü göçüne ilişkin görüşlerinin dikkate alınmasını sağlamak üzere üçlü danışma mekanizması  oluşturulmalıdır.

c) Sosyal Diyalog İlkesi 

Göç yönetimin diğer bir ilke sosyal diyalogdur.  Çok taraflı çerceve’de bu ilke  ‘’Sosyal diyalog işgücü göçünün yönetimine ilişkin politikaların hazırlanmasında çok önemlidir ve bu nedenle teşvik edilmeli ve cesaretlendirilmelidir.’’ (ILO, 2006: 16) şeklinde ifade edildiği görülmektedir.

Bu ilkeye ilişkin temel uygulama kuralları şunlardır.

  • Göçmen işçilere ve yurtdışına çalışma üzere gidecek ulusal işçilere yönelik eğitim programları ve mataryelleri hazırlanmalı, yardım ve hizmet sunma da dahil olmak üzere danışmanlık hizmetinin işgücü göçünün tüm yönlerini kapsaması için sosyal diyalogun ulusal yöntemleri oluşturulmalı ve  güçlendirilmelidir.
  • Üçlü danışma mekanizmaları oluşturarak işçi ve işveren örgütlerinin ulusal, bölgesel ve uluslararası toplantılara katılımının  kolaylaştırılmalıdır.
  • İşçi ve işveren örgütleri ile yabancı işçilerin istihdam olanakları ve pratikta karşılaştıkları sorunlar konusunda diyalog ve istişare mekanizmaları geliştirilmelidir.
  • İşçi ve işveren örgütleri ile yabancı işgücü göçünün yol açtığı sorunlar ve  göçmen işçilere yardım etme konusundaki rolleri  konusunda diyalog ve danışma mekanizmalarını geliştirilmelidir.  
  • Yabancı işçilerin diyalog ve danışmalara katılımı sağlanmalıdır.  

 c) İstişare İlkesi 

Sosyal diyalog ilkesi kapsamında değerlendirilmesi mümkün olan diğer bir ilke ise  ‘’Hükümetler ve sosyal taraflar sivil toplum örgütleri ve göçmen işçi dernekleri ile yabancı işgücü göçüne ilişkin konularda danışmalarda bulunması’’  (ILO, 2006: 16) ilkesidir.  

 Bu ilkeye ilişkin uygulama kuralları şunlardır.

  • Sosyal taraflarla ortaklaşa olarak danışma ve destekleme amacıyla göçmen işçilerin haklarını savunan sivil toplum örgütleri ve göçmen dernekleri belirlenmelidir.
  • Sosyal taraflar,  sivil toplum örgütleri ve göçmen işçi dernekleri arasında iletişim ağlarının oluşturulması desteklenmelidir.

d) Uluslararası İşbirliği İlkesi 

Ulusal göç yönetiminin kapsaması gereken diğer bir boyut uluslararası işbirliğidir. Uluslararası işbirliği ilkesi sözkonusu belgede şu şekilde ifade edilmektedir.                 ‘’Hükümetler, işçi ve işveren örgütleri ile danışarak istihdam amaçlı göçün geliştirilmesi için uluslararası düzeyde işbirliğini geliştirmeye çalışmalıdır. Hükümetler, işçi ve işveren örgütleri bölgesel ve uluslaarası düzeyde işgücü politikalarının tutarlılığını sağlamak üzere rehber hatlar temelinde ILO ile birlikte çalışmalıdır’’(ILO, 2006: 9)

Bu ilkeye ilişkin uygulama kuralları şunlardır:

  • İşgücü göçüne ilişkin verilerin devletler arasında ve bir devletin ilgili kurumları içinde paylaşımı sağlanmalıdır.  
  • Sosyal taraflar, sivil toplum örgütleri ve göçmen işçi örgütleri ile danışarak uluslararası göç konusunda hükümetler arasında işbirliği ve diyalog geliştirilmelidir.  
  •  Kaynak ülkeler ile yönelim ülkeleri arasında,  kabul, aile birleştirilmesi, entegrasyon politikaları ve geri dönüş gibi işgücü göcünün değişik yönlerini kapsayan ikili ve çok taraflı anlaşmaların yapılması sağlanmalıdır.
  • Kaynak ve yönelim ülkesi işçi örgütleri arasında bilgi değişimini ve üyelik transferini öngören ikili ve çok taraflı anlaşmalar yapılmalıdır.  
  • Danışmalarda bulunmak üzere bölgesel, uluslararası ve çok taraflı  mekanizmalara katılım sağlanmalıdır.
  • İşgücü göçüne ilişkin verilerin uluslararası paylaşımı  kolaylaştırılmalıdır.

3.1.2. Ulusal Göç Politika İlkeleri  ve Uygulama kuralları 

Üye devletler ulusal göç politikaları oluştururken aşağıdaki ilkeleri göz önünde bulundurmalıdır. 

  • İşgücü piyasası ve nüfus eğilimlerini dikkate alarak yasal işgücü göçlerini geliştirecek önlemler alınmalıdır.  
  • Göçün tüm aşamalarında, özellikle göç, yolcuk,  varış, kabul, geridönüş ve yeniden uyumun planlanması ve hazırlanması,  işçileri yönlendirmek için kaynak ülkede ve yönelim ülkesinde akılcı ve adil işgücü göç süreci   desteklenmelidir.    
  • Hukuki durumu ne olursa olsun tüm göçmen işçilerin insan hakları korunmalı,  özellikle tüm göçmen işçilerin çalışma haklarına ilişkin 1998 yılında yayınlanan  ILO Bildirgesinde yer alan ilke ve haklar ile Birleşmiş Milletler İnsan hakları Sözleşmelerinden yararlandırılmalıdır.
  • Tüm uluslararası çalışma normlarının göçmen işçilere de uygulanması, işgücü göçleri ve göçmen işçilerin korunmasına ilişkin ulusal yasalar ve düzenlemelerin  uluslaarası çalışma normları ve diğer uluslararası ve bölgesel belgelere uygun olması sağlanmalıdır.
  • Ulusal yasalar ve politiklara yalnızca göçmen işçiler ile ilgili sözleşmeleri değil diğer çalışma sözleşmeleri de dikkate alınarak hazırlanmalıdır.
  • Hükümetlerin sosyal taraflara danışarak istismar edici uygulamalara, kaçak göçmen ticareti ve insan ticaretine karşı gerekli önlemleri almalı ve uygulamalı, yasadışı işgücü göçüne karşı mücadele etmelidir.  
  • Hükümetlerin sosyal taraflara danışarak, kültürel çeşitliliğe saygı, göçmen işçilere karşı ayrımcılıkla mücadele etmeli ve ırkcılık ve yabancı düşmanlığına karşı mücadele temelinde sosyal entegrasyonu ve uyumu geliştirmelidir.
  • İşgücü göçlerinin istihdama, ekonomik büyümeye, gelişmeye ve yoksulluğun azaltılmasına katkısı kabul edilmeli ve kaynak ve yönelim ülkeleri yararına en üst seviyeye çıkartılmalıdır.    

 

 

 3.2. Değerlendirme   

Yukarıda belirtilen göç yönetimine ilişkin ilkeler çerçevesinde kaynak ülke olarak ülkemizin  işgücü göçü politikalarına ışık tutabilecek, özellikle yurtdışı işçi hizmetlerini geliştirecek temel  politika öneriler aşağıda belirtilmiştir. 

1-       Vatandaşlarımızı istihdam eden veya istihdam etme potansiyeli taşıyan ülkelerin  işgücü piyasaları yakından izlenmeli,  yakın, orta ve uzun dönem işgücü ihtiyaçları belirlenmeli ve hangi sektör ve mesleklerde yurtdışı işgücü talebi olabileceğine yönelik çalışmalar yapılmalıdır.  

2-       İkili, bölgesel ve çok taraflı anlaşmalardan yararlanarak, ulusal işgücünün  göçünü kolaylaştıracak  politika ve yöntemler oluşturulmalıdır.

3-       Yasadışı işçi göçünü ve göçmen ticaretini önlemek, yurtdışında yasadışı durumda bulunan vatandaşlarımızın temel insan haklarını korumak ve  ülkeye dönüşlerine yardımcı olmak üzere gerekli önlemler alınmalıdır.   

4-       Yurtdışına çalışmak üzere gidecek vatandaşlarımızın gidişlerini ve  yolculuklarını kolaylaştırmak üzere göç süreci, sahip oldukları haklar  ve istihdam ülkesindeki yaşam ve çalışma koşulları konularında bilgi ve   eğitim verilmelidir.

5-       Yurtdışına çalışmak üzere gidecek ve yurtdışında bulunan vatandaşlarımızı uluslararası anlaşmalarla tanınmış hakları konusunda bilgilendirilmelidir.

6-       Ülkemize dönmek isteyen yurtdışında çalışan vatandaşlarımızın dönüşlerini kolaylaştırmak üzere  geri dönüş  süreci, yolculuk ve yeniden uyum konusunda ülkemize gelmeden önce ve ülkemize döndükten sonra bilgi ve   eğitim verilmelidir. .

7-       Yurtdışına çalışmak üzere giden vatandaşlarımıza yardımcı olmak üzere   ülkemiz işçi ve işveren örgütleri ile istihdam ülkesi işçi ve işveren örgütleri arasında iletişim ve işbirliği mekanizmalarının oluşturulması desteklenmelidir.  

8-       Ailevi ve sosyal bağları güçlendirmek için istihdam ülkeleri ile ülkemiz arasındaki gidiş gelişler kolaylaştırılmalıdır.  

9-       Hastalık, yaralanma, istismar ve ölüm hallerinde yurtdışında bulunan vatandaşlarımıza yardımcı olmak üzere bir dayanışma fonu oluşturulmalıdır.

10-   Yurtdışında bulunan vatandaşlarımızı  bilgilendirmek ve yardımcı olmak üzere  konsolosluk hizmetlerinin ve  yurtdışı işçi hizmetlerinin etkinliği arttırılmalıdır.  

11-   Yurtdışına işçi gönderen özel istihdam bürolarının çalışmaları yakından izlenmelidir.

12-   İstihdam devletlerinin  politika, mevzuat ve uygulamalarının uluslarası çalışma normlarına ve göçmen işçi haklarına ilişkin diğer uluslararası belgelere ve ikili anlaşmalara  uygun olup olmadığı yakından izlenmelidir.  

13-    İstihdam devletlerinin aşağıda belirtilen konularda uyguladığı uyum ve entegrasyon politikalarını yakından takip edilmelidir.

·        Eşitlik ve ayrımcılıkla mücadele

·        Irkcılık ve yabancı düşmanlığını önleme

·        İşgücü piyasasında göçmen işçilerin durumunun iyileştirilmesi

·        Uyumu kolaylaştıcı sosyal ve kültürel hizmetler

·        Dil ve kültür kursları

·        Aile birleştirilmesi

·        Göçmen işçi çocuklarının eğitimi

·        Göçmenlerin temsil ve siyasi haklar

14-   İşgücü göçünün ulusal istihdam, işgücü ve kalkınma politikaları ile ilişkilerini ve yurtdışı işçilerin ülkeye katkılarını ele alan araştırmalar yapılmalı/yaptırılmalıdır.

15-   Yurtdışı işçi tasarruflarını ülkeye transferini kolaylaştırıcı tedbirler alınmalıdır.

16-   Yurtdışı işçilerin birikimlerinin, mesleki kapasite ve donanımlarının üretici ve istihdam yaratan yatırımlarda değerlendirilmesi için gerekli planlama yapılmalı ve bu yönde önlemler alınmalıdır.

17-   Yurtdışında bulunan vatandaşlarımızın ülkemizle olan sosyal, kültürel ve siyasal bağları güçlendirilmelidir.  

SONUÇ

UÇÖ’nun  göçmen haklarına ilişkin sözleşmeleri ve  göç belgesi ulusal işgücü politika ve stratejimizin oluşturulmasında, yurtdışında bulunan vatandaşlarımızın haklarının korunması ve geliştirilmesinde  yararlanılabilecek önemli kaynaklar arasında yer almaktadır. Bununla birlikte, işgücü göçü idaremizdeki dağınıklık,  idari kapasitede  yetersizlikleri, personelin yeteri ölçüde uzmanlaşmasının sağlanamaması, uluslararası örgütlerin çalışmalarına önemsenmemesi  gibi nedenlerle  göçe ilişkin ulusal politika ve mevzuatımızın oluşturulmasında bu kaynaklardan gerektiği ölçüde yararlanılamamaktadır.  Nitekim ILO Genel Kurulunda  alınan karara rağmen bu güne kadar bir  göçmen işçiler  eylem  planı  hazırlanmamıştır. Hatta, 2004 yılında yapılan Konferans öncesi göçmen işçilerin haklarını geliştirmek üzere UÇO tarafından hazırlanan uluslararası işgücü soru belgesine, yabancı ülkelerde 5 milyon vatandaşı bulunan ülkemiz cevap verme gereğini bile duymamıştır. (ILO, 2004: 155).  

Başta UÇÖ olmak üzere uluslararası kuruluşların işgücü göçü ve göçmen işçi haklarına ilişkin çalışmalarına aktif olarak katılmak ve katkı sunmak, bu alanlarda yapılan uluslararası çalışmalardan etkin olarak yararlanmak üzere uluslararası işgücü göçü ve  göçmen işçi hakları konusunda faaliyet gösteren ulusal kurum ve kuruluşlar arasında eşgüdüm sağlayacak, ulusal ve uluslararası gelişmeleri  dikkate alarak politikalar geliştirecek, uygulamayı izleyerek değerlendirecek uzman bir birimin kurulmasına ihtiyaç vardır. Böyle bir birimin, yasal görevleri dikkate alınarak Bakanlığımızda DİYİH Genel Müdürlüğü bünyesinde Daire Başkanlığı olarak kurulabileceği düşünülmektedir.    

Kaynakça:

ILO, 2004. Une approche équitable pour les travailleurs migrants dans une économie mondialisée.

ILO, 2006. Cadre multilatéral de l’OIT pour les migrations de main-d’œuvre.

ILO, Convention (no: 97) sur les travailleurs migrants (révisée), 1949

ILO, Convention (no:143) sur les travailleurs migrants (dispositions complémen-taires), 1975

 

Bu içerik 679 defa görüntülendi.
 
Yorumlar
Yorum Ekleyin
Adınız Soyadınız
e-Posta Adresiniz
Başlık
Yorum
Kalan karakter sayısı : 6000
Güvenlik Kodu
 
Yorumlarınız, editörlerimizin onayından hemen sonra yayınlanacaktır.
 
 
Copyright © 2015 Yurtdışı İşçi Hizmetleri Uzmanları Derneği
         
DERNEĞİMİZ

Tarihçe / History
Yurtdışı İşçi Hizmetleri Uzmanı / Expert on Services for Workers Abroad
Anayasal Dayanak / Constitutional Background
Yönetim Kurulumuz / Governing Body
FAALİYETLER

Çalışma / Labour
İstihdam ve Sosyal Güvenlik Terminolojisi / Employment and Social Security Glossary
Sosyal Güvenlik / Social Security
Göç / Migration
Hukuki / Juridical (Legal)
ÜLKELER

ALMANYA / Germany
İSVEÇ / Sweden
Yabancı Sigorta Kurumları İletişim Adresleri / Correspondent Addresses of Foreign Insurance Institutions
Yurtdışına Atama (Mayıs 2016) Yapılan Temsilcilik Listesi / List of Appointments
GALERİ
Fotoğraf Galerisi
Video Galerisi
DİĞER
Mevzuat
Güncel
Makaleler
Sık Sorulan Sorular
İletişim